ถ้อยคำภาษาสรรค์แทน “พระลอ” ตามบริบทฉันทลักษณ์ ในลิลิตพระลอ โดยประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอตามบริบทฉันทลักษณ์โดยประยุกต์ใช้หลักโยนิโสมนสิการ ด้วยวิธีการคิดแบบแยกส่วนพบ 3 ประเด็นคือ 1) รูปภาษาของถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอ 2) ถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอตามบริบทของฉันทลักษณ์ในวรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ และ 3) ขนบทางวรรณศิลป์ของถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอ โดยใช้ถ้อยคำแทนพระลอจำนวน172 คำ เป็นข้อมูลในการวิจัย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและนำเสนอด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์

ผลการวิจัยพบ  1) รูปภาษาของถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอ จำแนกเป็น 3 ประเด็น ดังนี้ 1.1) โครงสร้างของคำและถ้อยคำ พบโครงสร้างคำพยางค์เดียว คำสองพยางค์ และพบคำหลายพยางค์มากที่สุด โครงสร้างของถ้อยคำ พบถ้อยคำหลักและถ้อยคำหลักกับถ้อยคำขยาย 1.2) หน้าที่ของคำและถ้อยคำ พบบุรุษสรรพนาม และหน่วยทำหน้าที่แทนสรรพนาม ได้แก่ หน่วยเรียกชื่อเฉพาะ หน่วยเรียกญาติ หน่วยเรียกตำแหน่ง และหน่วยเรียกฉายานาม 2) ถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอตามบริบทของฉันทลักษณ์ พบว่ากวีสรรค์คำแทนพระลอใช้ในการประพันธ์ตามบริบทฉันลักษณ์ทั้ง 2.1) จำนวนคำ 2.2) คำเอก 2.3) คำโท และ 2.4) สัมผัสบังคับ 3) การสังเคราะห์ขนบทางวรรณศิลป์ของถ้อยคำภาษาสรรค์แทนพระลอ จำแนกเป็น 6 ประเด็น คือ 3.1) สัมผัสสระ 3.2) สัมผัสอักษร 3.3) เสียงวรรณยุกต์ 3.4) การซ้ำคำ  3.5) การหลากคำ 3.6) ความเปรียบ สะท้อนให้เห็นอัจฉริยภาพของกวีในการสรรค์คำแทนพระลอ ตามบริบทของฉันทลักษณ์อย่างมีวรรณศิลป์ทำให้เกิดความงดงามทั้งคำและความหมาย โดยการคิดแบบสืบสาวเหตุปัจจัยตามหลักโยนิโสมนสิการทำให้เห็นว่าองค์ประกอบเหล่านี้ทำให้เกิดเป็นถ้อยคำภาษาสรรค์ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญหนึ่งที่สร้างคุณค่าให้แก่วรรณคดีเรื่องลิลิตพระลอ