วิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณีทำบุญตานข้าวใหม่ ของอำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาพระพุทธศาสนากับประเพณีและพิธีกรรมท้องถิ่น 2) เพื่อศึกษาประเพณีตานข้าวใหม่ของชุมชนตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และ 3) เพื่อวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณีและพิธีกรรมตานข้าวใหม่ของชุมชนตำบลหย่วน อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา เป็นวิจัยเชิงคุณภาพแบบภาคสนาม ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 14 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิธีการพรรณนาความ 

ผลการวิจัยพบว่า 1) ประเพณีท้องถิ่นของชาวล้านนาเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และค่านิยมที่สืบทอดมาอย่างต่อเนื่อง พิธีกรรมนี้มีบทบาทสำคัญในการสร้างความสามัคคี 2) ประเพณีตานข้าวใหม่ของชุมชนตำบลหย่วน มีพิธีกรรมหลักที่คล้ายคลึงกันกับที่อื่น ได้แก่ การเตรียมข้าวใหม่จากนาที่ดีที่สุด การรวมตัวในช่วงเช้า การบูชาพระรัตนตรัย การรับศีล 5 การกล่าวคำเวนตาน การถวายภัตตาหาร และการกรวดน้ำอุทิศส่วนบุญ 3) หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณีและพิธีกรรมตานข้าวใหม่คือหลักบุญกิริยาวัตถุ 10 ประการ ได้แก่ ทานมัย (ถวายข้าวใหม่) สีลมัย (รักษาศีล 5) ภาวนามัย (ไหว้พระสวดมนต์) อปจายนมัย (อ่อนน้อมต่อผู้ใหญ่) เวยยาวัจจมัย (ร่วมแรงร่วมใจ) ปัตติตานมัย (อุทิศส่วนบุญ) ปัตตานุโมทนามัย (อนุโมทนาบุญ) ธรรมสวนมัย (ฟังธรรม) ธัมมเทสนามัย (สอนธรรมะ) และ ทิฏฐุชุกรรม (ทำความเห็นให้ถูกต้อง)