ปัจจัยความสำเร็จของการบริหารจัดการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง กรณีศึกษาชุมชนบ้านพี้เหนือ จังหวัดน่าน

รัฐรุจน์ ปิยะพงศ์ภัทร์; วัชรพงษ์ วัฒนกูล; ภัทรวุฒิ สมยานะ; พงษ์พันธุ์ ลีฬหเกรียงไกร

ผู้แต่ง

รัฐรุจน์ ปิยะพงศ์ภัทร์ สาขาวิชาศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่นที่ยั่งยืน บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
วัชรพงษ์ วัฒนกูล คณะเทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
ภัทรวุฒิ สมยานะ ภาควิชาเศรษฐศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่
พงษ์พันธุ์ ลีฬหเกรียงไกร คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่

คำสำคัญ:

การท่องเที่ยวโดยชุมชน, ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี, ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง, ปัจจัยความสำเร็จ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่เอื้อต่อความสำเร็จในการบริหารจัดการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ตามปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของชุมชนบ้านพี้เหนือ จังหวัดน่าน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน เก็บข้อมูลเชิงปริมาณด้วยแบบสอบถามมาตรวัดประมาณค่า 5 ระดับ จากกลุ่มตัวอย่าง 248 คน และเชิงคุณภาพด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 17 คน พร้อมตรวจสอบยืนยันผลการวิจัยโดยชุมชน จำนวน 50 คน

ผลการวิจัยพบว่า ปัจจัยที่เอื้อต่อความสำเร็จในภาพรวมอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย=4.01±0.22) โดยปัจจัยที่ชุมชนให้ความสำคัญสูงสุดคือ ด้านการบริหารจัดการสินค้าและบริการการท่องเที่ยวชุมชน (ค่าเฉลี่ย=4.21±0.30) ซึ่งเป็น กลไกสำคัญในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจและรายได้ให้แก่ชุมชน รองลงมาคือ ด้านการบริหารจัดการบุคลากร (ค่าเฉลี่ย=4.14±0.30) ซึ่งเป็น องค์ประกอบหลักในการส่งต่อองค์ความรู้และจิตวิญญาณท้องถิ่น ผ่านนักเล่าเรื่อง ส่วนด้านสิ่งอำนวยความสะดวกอยู่ในลำดับรองลงมา (ค่าเฉลี่ย=3.93±0.25) ทั้งนี้ การตรวจสอบข้อมูลย้อนกลับโดยชุมชนยืนยันความถูกต้องในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย=4.54±0.26) สะท้อนให้เห็นว่าความสำเร็จเกิดจากการพัฒนาฐานรากภายในที่เข้มแข็ง โดยเฉพาะคนและผลิตภัณฑ์ บนพื้นฐานของปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งผลการวิจัยดังกล่าว นำไปสู่ข้อเสนอแนะเชิงโมเดลการพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวที่ยั่งยืน ผ่านการบูรณาการการมีส่วนร่วมของคนในชุมชน (ทุนมนุษย์) การนำอัตลักษณ์และภูมิปัญญาท้องถิ่น (ทุนวัฒนธรรม) มาสร้างสรรค์นวัตกรรมบริการ และการใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เป็นภูมิคุ้มกันในการบริหารจัดการ เพื่อสร้างความสมดุลระหว่างการเติบโตทางเศรษฐกิจและการรักษารากเหย้าของชุมชน

เอกสารอ้างอิง

กรมการปกครอง. (2566). จำนวนประชากร แยกรายอายุ ระบบสถิติทางการทะเบียน เดือนธันวาคม 2566 เขตพื้นที่อำเภอบ้านหลวง จังหวัดน่าน. ระบบสถิติทางการทะเบียน. สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568, จาก https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/

กรมการพัฒนาชุมชน. (2564). ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี. กรุงเทพฯ: กระทรวงมหาดไทย.

กรุงเทพธุรกิจ. (2567). 'ท่องเที่ยวยั่งยืน' พลิกโฉมการเดินทางทั่วโลก. สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568, จาก https://www.bangkokbiznews.com/environment/1118091

ไทยพีบีเอส. (2562). ย้อนรอยที่มา โครงการ ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี. สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568 จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/282767

บุญชม ศรีสะอาด. (2560). การวิจัยเบื้องต้น. พิมพ์ครั้งที่ 10. กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.

รังสรรค์ อินทน์จันทน์. (2560). การประยุกต์ใช้แนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงในการบริหารจัดการกองทุน หมู่บ้านต้นแบบของจังหวัดสมุทรสาคร. วารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์, 7(2), น. 123-139.

สำนักงานนวัตกรรมแห่งชาติ. (2566). นวัตกรรมการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนของประเทศไทย ความท้าทายใหม่ในเวทีโลก. สืบค้นเมื่อ 20 สิงหาคม 2568, จาก https://www.nia.or.th/Sustainable-Tourism-Innovation-in-Thailand

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2550). จากปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสู่การปฏิบัติ: กว่า 1 ทศวรรษ. สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.

Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of planners, 35(4), 216-224.

Blackstock, K. (2005). A Critical Look at Community-Based Tourism. Community Development Journal, 40, 39-49.

Chib, S. N. (1980). Tourism and the third world. Third World Quarterly, 2(2), 283-294.

Cronbach, L.J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16, 297-334.

Kurniawan, E., Astuti, T. M. P. & Syifauddin, M. (2022). Community participation in creating sustainable community-based tourism. Visions for Sustainability, 17, 39-55.

Likert, R. (1932). A technique for measurement of attitudes. Archives of Psychology, 3(1), 42- 48.

Liu, Y., Konar, R., Subramaniam, T. & Kunasekaran, P. (2025). The Confluence of Cultural Attitudes and Community Empowerment: Resident Support for Sustainable Heritage Tourism in Qufu, China. Journal of China Tourism Research, 1-23.

Mukda, W., Rimphati, W. & Punatung, P. (2025). Fostering Creative Community-based Tourism and Integrated Tourism Model in Promoting Local Economy through Community-based Tourism in Suphan Buri Province: Innovating Social and Economic Initiatives for Tourism Enhancement in the New Normal. Asia Social Issues, 18(4), e275647-e275647.

Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon Schuster.

Ray, C. (2006). Neo-endogenous rural development in the EU. Handbook of rural studies, 1, 278-291.

Richards, G. (2020). Designing creative places: The role of creative tourism. Annals of tourism research, 85, 102922.

Tosun, C. (2000). Limits to community participation in the tourism development process in developing countries. Tourism management, 21(6), 613-633.

Turner, R. C. & Carlson, L. (2003). Indexes of item-objective congruence for multidimensional items. International journal of testing, 3(2), 163-171.

Wardana, I., Sukaatmadja, I., Ekawati, N. W., Yasa, N. N. K., Astawa, I. P. & Setini, M. (2021). Policy models for improving ecotourism performance to build quality tourism experience and sustainable tourism. Management Science Letters, 11(2), 595-608.

Weaver, D. B. (2023). Tourisation theory and the pandiscipline of tourism. Journal of Travel Research, 62(1), 259-265.

Yamane, T. (1973). Statistics: An Introductory Analysis. 3rd Ed. Harper and Row: New York.