นวัตกรรมรูปแบบการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเด็กเคลื่อนย้ายในประเทศไทยตามกรอบแนวคิดปรัชญามนุษยนิยม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์สถานการณ์และปัญหาของเด็กเคลื่อนย้ายในประเทศไทย (2) ศึกษากรอบแนวคิดปรัชญามนุษยนิยม สิทธิมนุษยชน และสิทธิเด็ก และ (3) พัฒนารูปแบบนวัตกรรมในการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิเด็กเคลื่อนย้าย การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิจัยเอกสารร่วมกับการเก็บข้อมูลภาคสนาม กลุ่มผู้ให้ข้อมูลประกอบด้วยสามเณรเด็กเคลื่อนย้ายในศูนย์การเรียนโพธิยาลัย จำนวน 200 รูป และผู้บริหารหรือบุคลากรที่เกี่ยวข้อง จำนวน 20 คน คัดเลือกโดยวิธีแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และการบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า เด็กเคลื่อนย้ายในประเทศไทยเผชิญความเปราะบางเชิงโครงสร้างจากการขาดสถานะบุคคลและเอกสารทางทะเบียนราษฎร ส่งผลให้ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐาน โดยเฉพาะด้านการศึกษาและการคุ้มครองทางสังคมได้อย่างเท่าเทียม แม้ว่าจะมีนโยบายรองรับในระดับรัฐ ขณะเดียวกันแนวคิดปรัชญามนุษยนิยม สิทธิมนุษยชน และสิทธิเด็ก สามารถบูรณาการเป็นกรอบแนวคิดสำคัญในการกำหนดแนวทางการคุ้มครอง โดยเน้นศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ความเสมอภาค และหลักประโยชน์สูงสุดของเด็ก นอกจากนี้ งานวิจัยได้พัฒนารูปแบบนวัตกรรมการคุ้มครองเด็กเคลื่อนย้ายเชิงบูรณาการ ซึ่งประกอบด้วย 4 มิติ ได้แก่ การเข้าถึงการศึกษา การคุ้มครองสถานะบุคคล สุขภาวะและความปลอดภัย และการบริหารจัดการเชิงเครือข่าย องค์ความรู้จากการวิจัยชี้ให้เห็นว่า การแก้ไขปัญหาเด็กเคลื่อนย้ายจำเป็นต้องใช้แนวทางนวัตกรรมทางสังคมแบบบูรณาการ โดยเชื่อมโยงกรอบแนวคิดเชิงคุณค่าเข้ากับกลไกเชิงปฏิบัติในระดับพื้นที่ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายควรมุ่งลดการผูกสิทธิขั้นพื้นฐานเข้ากับสถานะบุคคล และส่งเสริมการทำงานแบบเครือข่ายระหว่างภาครัฐ ภาคประชาสังคม และชุมชน เพื่อให้เด็กเคลื่อนย้ายสามารถเข้าถึงสิทธิและพัฒนาศักยภาพได้อย่างยั่งยืน