กฎหมายลิขสิทธิ์เพื่อคุ้มครองปัญญาประดิษฐ์ (AI) และงานที่เกิดจากปัญญาประดิษฐ์ (AI): ประสบการณ์ประเทศเอเชียตะวันออก

ทวีพฤทธิ์ ศิริศักดิ์บรรจง; ชูชีวรรณ ตมิศานนท์; รัฐศิรินทร์ ตมิศานนท์

ผู้แต่ง

ทวีพฤทธิ์ ศิริศักดิ์บรรจง คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม
ชูชีวรรณ ตมิศานนท์ สำนักงานอัยการสูงสุด
รัฐศิรินทร์ ตมิศานนท์ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม

คำสำคัญ:

ลิขสิทธิ์, ปัญญาประดิษฐ์, เจ้าของลิขสิทธิ์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษามาตรการกฎหมายลิขสิทธิ์ตามกรอบพันธกรณีความตกลงทริปส์ 2) ศึกษากฎหมายลิขสิทธิ์ในการคุ้มครองปัญญาประดิษฐ์และผลงานที่เกิดจากปัญญาประดิษฐ์ของประเทศเอเชียตะวันออก และ 3) ศึกษารูปแบบกฎหมายลิขสิทธิ์ที่เหมาะสมกับประเทศไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยรวบรวมข้อมูลจากหนังสือ บทความ วิทยานิพนธ์ รายงานการวิจัย และเอกสารที่เกี่ยวข้อง

ผลการวิจัยพบว่า 1) ความตกลงทริปส์กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำในการคุ้มครองลิขสิทธิ์ โดยคุ้มครองผู้สร้างสรรค์ควบคู่กับประโยชน์สาธารณะ และเปิดให้รัฐภาคีกำหนดกฎหมายและการตีความตามนโยบายของตนภายในกรอบดังกล่าว 2) ประเทศเอเชียตะวันออกใช้กฎหมายลิขสิทธิ์สนับสนุนการพัฒนา AI โดยคุ้มครอง AI เป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ ส่วนผลงานจาก AI คุ้มครองแตกต่างกันตามบทบาทของมนุษย์ และ 3) กำหนดให้ผู้ใช้ ผู้พัฒนา หรือผู้จัดเตรียมระบบเป็นผู้ทรงสิทธิ พร้อมกำหนดสิทธิทางเศรษฐกิจ สิทธิทางศีลธรรม และข้อยกเว้น เพื่อรักษาสมดุลระหว่างการคุ้มครองและนวัตกรรม จากการวิเคราะห์เปรียบเทียบเชิงกฎหมาย งานวิจัยเสนอว่า ควรคงพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 เป็นกฎหมายเฉพาะภายใต้ความตกลงทริปส์ และปรับให้รองรับ AI โดยกำหนดให้ผู้ใช้เป็นผู้ทรงลิขสิทธิ์เมื่อมีความคิดริเริ่มเพียงพอ กำหนดสิทธิในลักษณะสิทธิข้างเคียง ส่งเสริมการคุ้มครองแบบสหสิทธิ ขยายข้อยกเว้นเพื่อการพัฒนา AI และพัฒนากลไกเยียวยาทางปกครอง เพื่อรักษาดุลยภาพระหว่างสิทธิ นวัตกรรม และประโยชน์สาธารณะ

เอกสารอ้างอิง

ประสาร โสมเสมสุวรรณ. (2560). มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา: ศึกษากรณีการคุ้มครองลิขสิทธิ์งานภาพยนตร์. (สารนิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีปทุม, กรุงเทพฯ.

Gervais, D. (2012). The TRIPS agreement: Drafting history and analysis. 4th ed. Sweet & Maxwell.

Lee, J. Y. (2021). Artificial intelligence cases in China: Feilin v. Baidu and Tencent Shenzhen v. Shanghai Yingxin. Computer Law Review International, 7(1), 211–222.

Lima, M. A. (2021). Intellectual property and innovation in the digital economy. World Patent Information, 65, 102110.

Microsoft Thailand Company Limited. (2024, June 19). Microsoft and LinkedIn release the 2024 work trend index on the state of AI at work. from https://assets-c4akfrf5b4d3f4b7.z01.azurefd.net/assets/2024/05/2024_Work_rend_Index_Annual_Report_6_7_24_666b2e2fafceb.pdf

Rudolph, J., Tan, S. & Tan, S. J. Y. (2023). War of the chatbots: Bard, Bing Chat, ChatGPT, Ernie and beyond—The new AI gold rush and its impact on higher education. Journal of Applied Learning and Teaching, 6(1).

Saddhono, K., Saputra, N., Herman, H., Saragih, B., Sumbayak, D. M. & Sipayung, R. W. (2024). A new way to create virtual authors/writers using AI-based technology with optimized voice and style. In Proceedings of the 36th International Conference on Advanced Computer and Information Technology (pp. 1509–1514). doi: 10.1109/ICACITe60783.2024.10616853

Senftleben, M. & Buijtelaar, T. (2020). Flexibilities in copyright law: The case of parody, quotation and pastiche. Journal of Intellectual Property Law & Practice, 15(5), 378–388.

Shrivastava, R. (2021). Intellectual property rights in the digital era. Journal of Intellectual Property Rights, 26(3), 145–152.

World Intellectual Property Organization. (2019). World intellectual property indicators 2019. World Intellectual Property Organization.

World Intellectual Property Organization. (2020). Intellectual property handbook: Policy, law and use. World Intellectual Property Organization.

World Trade Organization. (1994). Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights. World Trade Organization.

Zhang, J. (2024). A study of undergraduates’ behavioral intention to use generative AI tools—Ernie Bot as an example. Highlights in Business, Economics and Management, 41, 269–276.