พุทธธรรมกับการสร้างสาธารณประโยชน์ในสังคมร่วมสมัย: การบูรณาการหลักธรรมกับการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์พุทธธรรมกับการสร้างสาธารณประโยชน์ในสังคมร่วมสมัย โดยมุ่งอธิบายบทบาทของพระพุทธศาสนา ในฐานะกรอบความคิดเชิงองค์รวมที่พัฒนามนุษย์และสังคมควบคู่กัน ผลการศึกษาพบว่า พุทธธรรมมีเป้าหมายสูงสุดในการลดทุกข์และสร้างประโยชน์สุขของส่วนรวม และสามารถประยุกต์เป็นกรอบการพัฒนาสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองอย่างยั่งยืนได้อย่างเป็นระบบ มิได้จำกัดอยู่เพียงการปลูกฝังศีลธรรมส่วนบุคคล ชี้ให้เห็นว่า พุทธธรรมวางฐานการสร้างสาธารณประโยชน์ ไว้ที่การพัฒนามนุษย์จากภายในผ่านศีล สมาธิ และปัญญา ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อพฤติกรรมทางสังคม ศีลทำหน้าที่เป็นกลไกกำกับพฤติกรรมและลดความขัดแย้ง สมาธิช่วยเสริมสร้างเสถียรภาพทางจิตใจ ลดการครอบงำของตัณหา ขณะที่ปัญญาช่วยให้เข้าใจปัญหาสังคมตามเหตุปัจจัยและลดการยึดติดผลประโยชน์เฉพาะตน ในมิติสังคม หลักสังคหวัตถุ 4 สนับสนุนการอยู่ร่วมกันบนฐานความเกื้อกูลและการแบ่งปัน อันนำไปสู่การเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนและทุนทางสังคม ในมิติเศรษฐกิจ พุทธธรรมวิพากษ์กระบวนทัศน์การพัฒนาที่ขับเคลื่อนด้วยความโลภ พร้อมเสนอแนวคิดเศรษฐศาสตร์เชิงพุทธที่เน้นความพอประมาณและความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ส่วนในมิติการเมืองและการปกครอง หลักทศพิธราชธรรมและธรรมาภิบาลเชิงพุทธ มุ่งกำกับการใช้อำนาจให้เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขของประชาชนบนฐานคุณธรรมและความยุติธรรม พุทธธรรมสามารถมองได้ว่า เป็นกรอบการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน ที่บูรณาการการพัฒนาภายในมนุษย์เข้ากับการปรับโครงสร้างทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมืองอย่างสมดุล ซึ่งเอื้อต่อการสร้างสาธารณประโยชน์และการพัฒนาสังคมร่วมสมัยอย่างมีมนุษยธรรมและยั่งยืน