การพัฒนาชุมชนสร้างสรรค์กับการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรมชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยงเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจชุมชน
คำสำคัญ:
ชุมชนสร้างสรรค์, พื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรม, เศรษฐกิจฐานรากบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและวิเคราะห์ศักยภาพการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรมของชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยงบ้านภูเหม็น 2) พัฒนาศักยภาพชุมชนและสร้างต้นแบบการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์เพื่อยกระดับเศรษฐกิจฐานรากผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม และ 3) พัฒนาองค์ความรู้ชุมชนสร้างสรรค์ต้นแบบ พร้อมข้อเสนอเชิงนโยบายและแผนปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วม การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้แนวทางการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม กลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 32 คน คัดเลือกแบบเจาะจงและขยายด้วยเทคนิคลูกโซ่ เครื่องมือการวิจัยประกอบด้วยการวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และเวทีปฏิบัติการร่วมกับชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์
ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนกะเหรี่ยงบ้านภูเหม็น มีศักยภาพในการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรมบนฐานภูมินิเวศวัฒนธรรม โดยใช้จารีต ความเชื่อ และกติกาชุมชนเป็นกลไกกำกับการใช้ทรัพยากรอย่างสมดุล การพัฒนาศักยภาพชุมชนก่อให้เกิดต้นแบบชุมชนสร้างสรรค์ใน 3 มิติ ได้แก่ การจัดการมรดกวัฒนธรรม การจัดการทรัพยากรธรรมชาติ และการพัฒนาคุณภาพชีวิตและเศรษฐกิจฐานราก ซึ่งบูรณาการมิติทางวัฒนธรรม นิเวศ และเศรษฐกิจเข้าด้วยกันอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ การสังเคราะห์องค์ความรู้ทำให้เกิดรูปแบบการบริหารจัดการพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรมเชิงนิเวศวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงคน–ป่า–เศรษฐกิจอย่างสมดุล พร้อมข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ได้แก่ การพัฒนากฎหมายรองรับพื้นที่คุ้มครองวัฒนธรรม การจัดตั้งกองทุนสนับสนุน และการบูรณาการเข้าสู่แผนพัฒนาท้องถิ่น เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ สังคม และคุณภาพชีวิตของชุมชนอย่างยั่งยืน
เอกสารอ้างอิง
คณะรัฐมนตรี. (2553). มติคณะรัฐมนตรี วันที่ 3 สิงหาคม 2553 เรื่อง แนวนโยบายในการฟื้นฟูวิถีชีวิตชาวกะเหรี่ยง. กรุงเทพฯ: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี.
วรวิทย์ นพแก้ว และคณะ. (2563). รายงานการจัดทำพื้นที่คุ้มครองทางวัฒนธรรมชุมชนกะเหรี่ยงบ้านภูเหม็น ตำบลทองหลาง อำเภอห้วยคต จังหวัดอุทัยธานี. ม.ป.ท. (เอกสารอัดสำเนา).
สมเกียรติ ตั้งนโม. (2558). สิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในสังคมไทย. วารสารสังคมศาสตร์, 27(2), 1–28.
สฤณี อาชวานันทกุล. (2560). เศรษฐกิจชุมชนกับความยั่งยืนทางนิเวศ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2544). ป่า ชุมชน และวัฒนธรรม: บทเรียนจากสังคมชาติพันธุ์. เชียงใหม่: ศูนย์ศึกษาเศรษฐศาสตร์การเมือง คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2556). ความรู้ว่าด้วยป่า: อำนาจ ความจริง และการเมืองของการอนุรักษ์. เชียงใหม่: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร.
Benda-Beckmann, F. von, Benda-Beckmann, K. von. & Griffiths, A. (Eds.). (2009). Rules of law and laws of ruling: On the governance of law. Ashgate.
Berkes, F. (2012). Sacred ecology. 3rd ed. Routledge.
Blaikie, P. & Brookfield, H. (1987). Land degradation and society. Methuen.
Bryant, R. L. & Bailey, S. (1997). Third World political ecology. Routledge.
Bryant, R. L. (1998). Power, knowledge and political ecology in the Third World: A review. Progress in Physical Geography, 22(1), 79–94.
Cairns, M. F. (Ed.). (2015). Shifting cultivation and environmental change: Indigenous people, agriculture and forest conservation. Routledge.
Escobar, A. (1995). Encountering development: The making and unmaking of the Third World. Princeton University Press.
Escobar, A. (1998). Whose knowledge, whose nature? Biodiversity, conservation, and the political ecology of social movements. Journal of Political Ecology, 5(1), 53–82.
Foucault, M. (1991). Governmentality. In G. Burchell, C. Gordon. & P. Miller (Eds.). The Foucault effect: Studies in governmentality. (pp. 87–104). University of Chicago Press.
Fraser, N. (2000). Rethinking recognition. New Left Review, 3, 107–120.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.
Goldman, M. (2001). Constructing an environmental state: Eco-governmentality and other transnational practices of a “green” World Bank. Social Problems, 48(4), 499–523.
Ingold, T. (2000). The perception of the environment: Essays on livelihood, dwelling and skill. Routledge.
Kymlicka, W. (1995). Multicultural citizenship: A liberal theory of minority rights. Oxford University Press.
Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.
Peluso, N. L. & Watts, M. (Eds.). (2001). Violent environments. Cornell University Press.
Polanyi, K. (1944). The great transformation: The political and economic origins of our time. Farrar & Rinehart.
Rappaport, R. A. (1999). Ritual and religion in the making of humanity. Cambridge University Press.
Scoones, I. (1998). Sustainable rural livelihoods: A framework for analysis. IDS Working Paper 72. Institute of Development Studies.
Scott, J. C. (1998). Seeing like a state: How certain schemes to improve the human condition have failed. Yale University Press.
Vandergeest, P. & Peluso, N. L. (1995). Territorialization and state power in Thailand. Theory and Society, 24(3), 385–426.
Vandergeest, P. (2003). Racialization and citizenship in Thai forest politics. Society & Natural Resources, 16(1), 19–37.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสันติสุขปริทรรศน์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
