การประยุกต์ใช้พุทธจิตวิทยาในระบบการแพทย์ทางไกลเพื่อดูแลผู้ป่วยสุราเพื่อลดการกลับมาดื่มซ้ำ กรณีศึกษาโรงพยาบาลธัญญารักษ์ขอนแก่น

สิทธิพร  เกษจ้อย

ผู้แต่ง

สิทธิพร เกษจ้อย มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตอีสาน

คำสำคัญ:

พุทธจิตวิทยา, การแพทย์ทางไกล, การดื่มสุราซ้ำ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ปัจจัยส่วนบุคคลและสภาพปัญหาการดื่มสุราของผู้ป่วยสุราที่เคยเข้ารับการบำบัดรักษา 2) การประยุกต์ใช้หลักพุทธจิตวิทยาในระบบการแพทย์ทางไกล (Telemedicine) ในการติดตามการบำบัดรักษาผู้ป่วยสุราเพื่อลดการกลับมาดื่มซ้ำ และ 3) แนวทางและพัฒนาข้อเสนอเชิงกลไกในการบูรณาการหลักพุทธจิตวิทยาร่วมกับระบบการแพทย์ทางไกลในการดูแลผู้ป่วยสุราอย่างยั่งยืน การวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยการวิจัยเชิงปริมาณศึกษาในกลุ่มผู้ป่วยสุราที่เคยเข้ารับการบำบัดรักษาและอยู่ในระยะติดตามการรักษา จำนวน 10 คน คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ขณะที่การวิจัยเชิงคุณภาพศึกษาจากทีมสหวิชาชีพที่มีบทบาทในการดูแลผู้ป่วยสุรา จำนวน 5 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาและความเชื่อมั่นแล้ว การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ส่วนข้อมูลเชิงคุณภาพวิเคราะห์ด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า (1) ปัจจัยส่วนบุคคลและสภาพปัญหาการดื่มสุราของผู้ป่วยสุราโดยภาพรวมอยู่ในระดับมาก สะท้อนความเปราะบางทางเศรษฐกิจ สังคม และจิตใจที่เอื้อต่อการกลับมาดื่มซ้ำ (2) การประยุกต์ใช้หลักพุทธจิตวิทยาร่วมกับระบบการแพทย์ทางไกลช่วยเพิ่มการตระหนักรู้ การยอมรับปัญหา การกำกับตนเอง และความต่อเนื่องในการเข้ารับการติดตามรักษา ซึ่งมีส่วนสำคัญในการลดการกลับมาดื่มซ้ำ และ (3) สามารถสังเคราะห์เป็นกลไกสำคัญที่เอื้อต่อความยั่งยืน ได้แก่ กลไกการตระหนักรู้เชิงเหตุปัจจัย กลไกการเสริมพลังการกำกับตนเอง กลไกความต่อเนื่องของความสัมพันธ์การดูแล กลไกการลดอุปสรรคเชิงโครงสร้าง และกลไกการบูรณาการเชิงคุณค่าและวัฒนธรรม ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ ควรพัฒนาระบบการแพทย์ทางไกลที่บูรณาการหลักพุทธจิตวิทยาอย่างเป็นระบบ เพื่อเสริมสร้างการดูแลผู้ป่วยสุราในมิติองค์รวม และสนับสนุนการฟื้นฟูอย่างยั่งยืนในบริบทระบบสุขภาพไทย

เอกสารอ้างอิง

ณัฐกานต์ จันทราช. (2560). ผลการปรึกษากลุ่มพฤติกรรมทางปัญญาที่มีต่อความตั้งใจในการเลิกสารเสพติดของผู้ติดสารเสพติด. (วิทยานิพนธ์วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา, ชลบุรี.

นรากร สารีแหล้ และเสรี ชัดแช้ม. (2561). ความจำในผู้ป่วยที่มีภาวะติดสุราเรื้อรัง. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 36(2), 15–21.

นวภัทร คงดี. (2567). ปัจจัยคัดสรรที่สัมพันธ์กับความต้องการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยสูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิงที่เข้าสู่การดูแลระยะกลางในโรงพยาบาล. (วิทยานิพนธ์ปริญญาพยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.

นิตยา คล่องขยัน. (2567). การพัฒนารูปแบบบริการผู้ป่วยนอกโรงพยาบาลพรเจริญด้วยระบบ Telemedicine. วารสารสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดนครพนม, 2(1), e267809.

ประทีป พืชทองหลาง. (2561). ศาสตร์พระศาสดา: ศาสตร์แห่งพุทธจิตวิทยาการปรึกษาเพื่อการเยียวยาจิตใจอย่างยั่งยืน. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 6(sp1), 553–574.

ปรีชญาณ์ นักฟอน, อานุภาพ รักษ์สุวรรณ และฌ.กะเฌอ มณีเทพ. (2568). การสังเคราะห์งานวิจัยเกี่ยวกับปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้ยาเสพติด ระหว่าง พ.ศ. 2562–2567. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.

วรัญญา สิริโพธิธนากุล. (2568). กระบวนการฟื้นคืนพลังใจจากความสูญเสียในบริบทพุทธจิตวิทยา: กรณีศึกษานางปฏาจาราในพระไตรปิฎก. วารสารพุทธพัฒนศาสตร์ศึกษา, 3(2), 1–18.

วิไลลักษณ์ ลังกา. (2563). รายงานผลการวิจัยและพัฒนาระบบการติดตามสภาพการณ์ปัจจัยภูมิคุ้มกันและปัจจัยบริบทเพื่อการลดความต้องการยาเสพติดในกลุ่มเด็กและเยาวชนที่มีความเสี่ยงสูง: ระยะที่ 1. (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด.

ศุภกร ปิญะภาณุกัญจณ์, ณัฐสุดา เต้พันธ์ และพูลทรัพย์ อารีกิจ. (2565). ประสบการณ์สัมพันธภาพเพื่อการบำบัดของนักจิตวิทยาการปรึกษา. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 8(2), 99–116.

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2568). รายงานสถานการณ์ระบบสุขภาพไทย ภายใต้ธรรมนูญว่าด้วยระบบสุขภาพแห่งชาติ ฉบับที่ 3 พ.ศ. 2565 หมวดสุขภาพจิต. สืบค้นเมื่อ 3 ตุลาคม 2568, จาก https://www.nationalhealth.or.th/storage/ebooks_attach /%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%A7%E0%B8%94%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%82%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%9E%E0%B8%88%E0%B8%B4%E0%B8%95.pdf

สิน อำพล และนฤภัค จันทิมา. (2561). ทุนทางสังคม การเข้าร่วมพื้นที่ทางสังคม และการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ของนักศึกษาหญิงในมหาวิทยาลัยในจังหวัดเชียงใหม่. Journal of Community Development Research (Humanities and Social Sciences), 11(2), 124–136.

สุวรา แก้วนุ้ย, ทักษพล ธรรมรังสี, โศภิต นาสืบ และประพักตร์ เนรมิตพิทักษ์กุล. (2554). การคัดกรอง บำบัด รักษาและฟื้นฟูผู้มีปัญหาจากการดื่มสุรา: ช่องว่างภายใต้ระบบหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า. วารสารวิจัยระบบสาธารณสุข, 5(4), 439-451.