พุทธวิธีการบริหารจัดการศึกษาสำหรับพระสงฆ์ยุคดิจิทัล

พระมหาประยูร ติกขปญฺโญ; พระมหาศรีรัตน์ สิริรตโน; พระเสกสรรค์ ฐานยุตฺโต

ผู้แต่ง

พระมหาประยูร ติกขปญฺโญ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตอุบลราชธานี
พระมหาศรีรัตน์ สิริรตโน มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตอุบลราชธานี
พระเสกสรรค์ ฐานยุตฺโต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตอุบลราชธานี

คำสำคัญ:

พุทธวิธี, การบริหารจัดการศึกษา, พระสงฆ์, เทคโนโลยีดิจิทัล, การศึกษาคณะสงฆ์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพการบริหารจัดการศึกษาของพระสงฆ์ในบริบทสังคมยุคดิจิทัล 2) วิเคราะห์หลักพุทธวิธีที่สามารถประยุกต์ใช้ให้สอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี และ 3) เสนอแนวทางพัฒนารูปแบบการบริหารจัดการศึกษาเชิงพุทธสำหรับพระสงฆ์ในอำเภอกันทรารมย์ จังหวัดศรีสะเกษ การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ประชากร ได้แก่ พระสงฆ์และสามเณรในพื้นที่ จำนวน 110 รูป กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 100 รูป คัดเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ ซึ่งผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 รูปหรือคน มีค่าดัชนีความสอดคล้องระหว่าง 0.67–1.00 และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.89 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบสมมติฐาน

ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการบริหารจัดการศึกษาของพระสงฆ์ในยุคดิจิทัลโดยรวมอยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =4.12, S.D.=0.71) โดยประเด็นที่มีค่าเฉลี่ยสูงสุดคือความจำเป็นในการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีในสำนักเรียนเพิ่มเติม ส่วนการสนับสนุนทรัพยากรดิจิทัลและทักษะของบุคลากรยังอยู่ในระดับปานกลาง 2) ความเข้าใจและการประยุกต์ใช้พุทธวิธีในการบริหารจัดการศึกษาโดยรวมอยู่ในระดับมากที่สุด ( $\bar{X}$ =4.45, S.D.=0.62) โดยหลักพรหมวิหาร 4 มีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาคือการใช้พุทธธรรมเพื่อส่งเสริมความโปร่งใสและความยั่งยืน และการประยุกต์ใช้หลักอิทธิบาท 4 และ 3) แนวทางการพัฒนาที่เหมาะสมประกอบด้วยการจัดสรรทรัพยากรและโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลอย่างเพียงพอ การพัฒนาทักษะดิจิทัลของผู้บริหารและบุคลากร การบูรณาการหลักธรรมกับเทคโนโลยีในการบริหารและการเรียนการสอน ตลอดจนการพัฒนาระบบข้อมูลที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และสอดคล้องกับพระธรรมวินัย อันจะช่วยยกระดับประสิทธิภาพและความยั่งยืนของการศึกษาคณะสงฆ์ในยุคดิจิทัล

เอกสารอ้างอิง

กิตติพงษ์ สนุกจริง และประยูร ติกขปญฺโญ. (2567). การประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในยุคดิจิทัล. พระนครศรีอยุธยา: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

คณะกรรมการการอุดมศึกษา. (2566). มาตรฐานการอุดมศึกษาและสมรรถนะดิจิทัลของผู้เรียน. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา.

พระครูปลัดอัมพร อาภาธโร (นุชประเสริฐ), มะลิ ทิพพ์ประจง, พระใบฎีกาสุชิณณะ อณินฺชิโต, นพวรรณ์ ไชยชนะ และบุญยืน งามเปรี่ยม. (2568). บทบาทของพระสงฆ์และความศรัทธาในยุคดิจิทัล การวิเคราะห์เชิงสังคมวิทยาและพุทธศาสนาศึกษา. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 3(5), 806-818.

พระณพฤทธ คุณวีโร. (2566). การจัดการศึกษาของคณะสงฆ์ในประเทศไทย. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 6(6), 160-174.

พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2562). พุทธวิธีบริหารการศึกษา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระศักดิ์ดา อคฺคปญฺโญ, พระณรงค์ ฐานวุฑฺโฒ, พระมหาสายัณห์ ฐานุตฺตโม, ชวาล ศิริวัฒน์ และ สุรชัย แก้วคูณ. (2563). การจัดการเรียนรู้ตามแนวพุทธศาสตร์ในศตวรรษที่ 21. วารสารจิตวิทยาพุทธศาสตร์ประยุกต์เพื่อสังคม, 6(1), 345-357.

มหาเถรสมาคม. (2565). พระธรรมนูญว่าด้วยการปกครองคณะสงฆ์. พิมพ์ครั้งที่ 3. พระนครศรีอยุธยา: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตศรีสะเกษ. (2567). รายงานผลการพัฒนาการจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมในเขตจังหวัดศรีสะเกษ. ศรีสะเกษ: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2564). สมรรถนะดิจิทัลของบุคลากรภาครัฐไทย. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน.

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. (2566). รายงานสถานการณ์การจัดการศึกษาพระปริยัติธรรมในประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ.

เสกสรรค์ ฐานยุตฺโต และศรีรัตน์ สิริรตโน. (2567). คู่มือการสอนพระวินัยผ่านระบบออนไลน์. นครพนม: สำนักพิมพ์บาลีศึกษา.

Cooper, S. (2023). Digital Governance and Ethical Leadership in Buddhist Monasticism. Phra Nakhon Si Ayutthaya: Mahachulalongkornrajavidyalaya Press.

Wang, K. C. & Lee, M. T. (2024). The Four Bases of Accomplishment (Iddhipāda 4) as a Tool for Self-Directed Learning. Journal of Buddhist Studies, Kirtipur, Nepal: Central Department of Buddhist Studies, Tribhuvan University.