การพัฒนาแนวทางเชิงนโยบายเพื่อปรับโครงสร้างการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และพืชที่เสี่ยงต่อการใช้ไฟในพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และพืชที่เสี่ยงต่อการใช้ไฟในพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม และ 2) เพื่อพัฒนาแนวทางเชิงนโยบายเพื่อปรับโครงสร้างการผลิตข้าวโพดเลี้ยงสัตว์และพืชที่เสี่ยงต่อการใช้ไฟในพื้นที่อำเภอแม่แจ่ม โดยวิธีการดำเนินการวิจัยแบบเชิงคุณภาพเน้นข้อมูลทุติยภูมิและปฐมภูมิ ซึ่งสามารถแบ่งกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ประกอบด้วย 1) ผู้มีส่วนกำหนดนโยบาย หรือเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงาน จำนวน 30 คน 2) ตัวแทนผู้นำชุมชน/ปราชญ์ชุมชน จำนวน 30 คน 3) ตัวแทนเกษตรกร จำนวน 60 คน 4) ตัวแทนผู้ประกอบการ จำนวน 10 คน 5) กลุ่มตัวแทนนักวิชาการ จำนวน 10 คน และ 6) กลุ่มตัวแทนองค์กรภายนอกชุมชน จำนวน 10 คน (รวมทั้งหมด 140 คน) เครื่องมือที่ใช้วิจัย ได้แก่ การสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่ม และแบบสังเกตการณ์ และการจัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วม ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลในการวิจัยใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและเชิงพรรณนา โดยตรวจสอบความเที่ยงตรงข้อมูลใช้วิธีตรวจสอบแบบสามเส้า

ผลการศึกษาพบว่า อำเภอแม่แจ่ม มีเกษตรกรปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์จำนวน 7,898ครัวเรือน ครอบคลุมพื้นที่ 117,426.23 ไร่ โดยพื้นที่ปลูกมีแนวโน้มปรับเปลี่ยนไปสู่พืชชนิดอื่นเนื่องจากปัญหาหนี้สิน ต้นทุนการผลิตสูง และมาตรการควบคุมการเผาที่เข้มงวด ส่วนการพัฒนาแนวทางเชิงนโยบายระดับพื้นที่สามารถแบ่งออกเป็น 5 เสาหลัก ได้แก่ 1) การกระจายอาชีพ การตลาดที่ยั่งยืน และการจัดการความเสี่ยง 2) การสร้างความเข้มแข็งของสังคมและชุมชน 3) การอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 4)การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต และ 5) การบริหารจัดการข้อมูลและนวัตกรรมระดับพื้นที่ จากการประเมินความเร่งด่วนของนโยบาย เกษตรกรให้ความสำคัญสูงสุดกับการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน โดยเฉพาะระบบน้ำ ร้อยละ 85.71 รองลงมา คือ ความมั่นคงทางอาชีพ/ตลาด ร้อยละ 78.57 พร้อมยกระดับบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้เป็นหน่วยงานปฏิบัติการหลักในการขับเคลื่อนนโยบายสู่การปฏิบัติอย่างต่อเนื่องและยั่งยืน