การพัฒนารูปแบบการจัดการขยะครบวงจรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนสู่แม่โจ้เมืองสีเขียว

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาแผนการจัดการขยะครบวงจรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในพื้นที่เทศบาลเมืองแม่โจ้ 2) พัฒนาแนวทางการจัดการขยะครบวงจรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนสู่แม่โจ้เมืองสีเขียวอย่างมีประสิทธิภาพ และ 3) สร้างรูปแบบการจัดการขยะครบวงจรโดยการมีส่วนร่วมของชุมชนสู่แม่โจ้เมืองสีเขียว การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน โดยใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม และร่วมกับการวิจัยเชิงสำรวจ ประชากรในการวิจัยประกอบด้วยประชาชนในเขตเทศบาลเมืองแม่โจ้ จำนวน 23,295 คน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะ กลุ่มตัวอย่างจำนวน 400 คน ได้จากการคำนวณตามสูตรของ Yamane (1973) และสุ่มตัวอย่างแบบมีระบบ เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การสนทนากลุ่ม การสังเกต และการทบทวนเอกสาร โดยแบบสอบถามมีค่าความตรงเชิงเนื้อหา (IOC) มากกว่า 0.60 และมีค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.848 การวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน รวมถึงการทดสอบสมมติฐานด้วย t-test, One-way ANOVA และ Pearson’s correlation และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า (1) การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะโดยรวมอยู่ในระดับมาก (ค่าเฉลี่ย 3.97) โดยด้านการปฏิบัติงานมีค่าเฉลี่ยสูงสุด รองลงมาคือ ด้านการรับผลประโยชน์ การวางแผน การติดตามประเมินผล และการค้นหาปัญหา (2) แนวทางการพัฒนาการจัดการขยะครบวงจรประกอบด้วยกระบวนการสำคัญ ได้แก่ การประชาสัมพันธ์ การสื่อสารเครือข่าย การฝึกอบรมถ่ายทอดองค์ความรู้ และการดำเนินโครงการนำร่อง ซึ่งสามารถลดปริมาณขยะ ลดงบประมาณในการกำจัดขยะ และสร้างรายได้จากการรีไซเคิล รวมถึงมีค่า SROI เท่ากับ 2.33 และสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 218.20 และ (3) รูปแบบการจัดการขยะครบวงจรที่พัฒนาขึ้นประกอบด้วยความสัมพันธ์ระหว่างวงจรภายใน (Plan–Do–Check–Act) และวงจรภายนอก ซึ่งเป็นมิติการมีส่วนร่วมของชุมชนใน 5 ด้าน ได้แก่ การค้นหาปัญหา การวางแผน
การปฏิบัติ การติดตามประเมินผล และการรับผลประโยชน์ และองค์ความรู้จากการวิจัยนี้ คือ การพัฒนาแบบจำลองการจัดการขยะครบวงจรเชิงบูรณาการ ที่เชื่อมโยงกลไกการบริหารจัดการกับกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนอย่างเป็นระบบ ซึ่งสามารถประยุกต์ใช้เป็นต้นแบบในการพัฒนาเมืองสีเขียว และการจัดการสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืนในบริบทท้องถิ่นอื่นได้