แนวทางการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่

พระณรงค์ ญาณกโร; ทิพาภรณ์  เยสุวรรณ์; สหัทยา  วิเศษ

ผู้แต่ง

พระณรงค์ ญาณกโร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
ทิพาภรณ์ เยสุวรรณ์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่
สหัทยา วิเศษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา

คำสำคัญ:

พระสงฆ์อาพาธติดเตียง, สถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู, แนวทางการดูแล

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาบริบทและสภาพปัญหาของพระสงฆ์อาพาธติดเตียง ในอำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ 2) พัฒนากิจกรรมในการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู 3) เสนอแนวทางการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติการใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ และการพัฒนากิจกรรมในพื้นที่ โดยคัดเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง จำนวน 4 กลุ่ม จำนวน 27 คน เครื่องมือในการวิจัยแนวคำถามในการสัมภาษณ์และสนทนากลุ่มแบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์เนื้อหาแบบอุปนัย

ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัญหาการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียง พบปัญหา 5 ด้าน 1. ด้านสุขภาวะทางกาย 2. ด้านสุขภาวะทางจิตใจ 3. ด้านความสัมพันธ์ทางสังคม 4. ด้านสิ่งแวดล้อม 5. ด้านจิตวิญญาณ ส่งผลให้เกิดภาวะไร้ที่พึ่งพิงในวาระสุดท้ายสำหรับพระสงฆ์สูงอายุ และอาพาธระยะสุดท้าย 2) การพัฒนากิจกรรมในการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ ประกอบด้วย ขั้นตอนที่ 1 การวิเคราะห์ปัญหาในการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียง พบปัญหาด้านบุคลากรขาดแคลน ปัญหาด้านองค์ความรู้ที่จำเป็นการดูแลพระสงฆ์อาพาธ และปัญหาด้านการประสานงานกับเครือข่าย ขั้นตอนที่ 2 การออกแบบกิจกรรมโดยการกระบวนการมีส่วนร่วมจากพระสงฆ์ หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องและประชาชนในพื้นที่ ขั้นตอน 3 ปฏิบัติกิจกรรมในการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียง ได้แก่ กิจกรรมประชุมพัฒนากลไกในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู กิจกรรมจัดทำแผนพัฒนาสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู และ กิจกรรมพัฒนาศักยภาพบุคลากรโดยการอบรมพระคิลานุปัฐฏาก ขั้นตอนที่ 4 การประเมินผลกิจกรรมและความพร้อม 3) แนวทางการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงในสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ ประกอบด้วย (1) การจัดระบบดูแลและส่งเสริมพระพี่เลี้ยงหรือพระอาสาสมัครภายในวัดเพื่อดูแลพระอาพาธติดเตียง (2) การมีส่วนร่วมของชุมชนและเครือข่ายภาคีในการดูแลพระสงฆ์อาพาธติดเตียงสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู (3) การพัฒนาแนวปฏิบัติและคู่มือเฉพาะสำหรับสถานชีวาภิบาลวัดดอยสัพพัญญู (4) การดูแลสุขภาพเชิงพุทธบูรณาการเพื่อการบรรเทาและการดับทุกข์ทั้งทางกายและใจ

เอกสารอ้างอิง

กรมควบคุมโรค กองโรคไม่ติดต่อ. (2562). รายงานสถานกรณ์โรค NCDs เบาหวาน ความดันโลหิต และปัจจัยเสี่ยงที่เกี่ยวข้อง พ.ศ. 2562. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.

กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2565). คู่มือผู้ดำเนินการการดูแลผู้ป่วยหรือผู้มีภาวะพึ่งพิง. นนทบุรี: กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.

ฉัตรวลัย ใจอารีย์ และหทัยชนก บัวเจริญ. (2563). การพัฒนาระบบบริการสุขภาพสำหรับพระสงฆ์อาพาธในจังหวัดนครปฐม. วารสารพยาบาลโรคหัวใจและทรวงอก, 31(2), 122-126.

ณปภา ประยูรวงษ์. (2565). สถานการณ์แนวโน้มและการดูแลส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มติดเตียงประเทศไทย. วารสารศาสตร์สาธารณสุขและนวัตกรรม, 2(2), 14-25.

ณัฏฐกิตต์ แสงขัน, สินีนาฎ ชาวตระการ, วราภรณ์ บุญเชียง และพัลลภ เซียวชัยสกุล. (2567). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการแสวงหาระบบบริการสุขภาพของพระสงฆ์จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น, 17(2), 38-52.

พระครูธรรมธรอภิชัย อภิชโย และพระครูวิโรจน์กาญจนเขต (นันทกฤต ทีปงฺกโร). (2568). บทบาทการดูแลพระภิกษุอาพาธของพระสังฆาธิการในอำเภอเมืองจังหวัดชลบุรี. วารสารพุทธนวัตกรรมและการจัดการ, 8(3), 211-255.

พระครูสังฆรักษ์วรท อภิวโร (มิ่งขวัญ). (2565). ศึกษาวิเคราะห์บทบาทของพระคิลานุปัฏฐากในการดูแลสุขภาวะพระสงฆ์. (วิทยานิพนธ์สาขาพระพุทธศาสนา). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา.

พระนันท์ฐนกาณ ฐิตเมโธ (อริยธนบารมี). (2564). พระคิลานุปัฏฐาก: บทบาทและหน้าที่ในการเสริมสร้างสุขภาวะของพระสงฆ์ จังหวัดพิจิตร. (วิทยานิพนธ์สาขาการพัฒนาสังคม). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา.

พระเพชรไทย วชิรปาลี (เพ็ชรรักษา). (2564). แนวทางการพัฒนาศักยภาพพระคิลานุปัฏฐากในการดูแลสุขภาพพระสงฆ์ ในเขตอำเภอโพนทราย จังหวัดร้อยเอ็ด. (วิทยานิพนธ์สาขาพระพุทธศาสนา) . มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา.

พระมหาอรรถพงษ์ สิริโสภโณ, พระครูสารกิจประยุต, พระมหาเศรษฐา เสฏฺฐมโน และพระครูปลัด ธีระพงษ์ จิตฺตทนฺโต. (2568). บทบาทของพระคิลานุปัฏฐากจังหวัดมหาสารคามในสถานการณ์แพร่ระบาด ของโรคโควิด 19 (รายงานการวิจัย). พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

พระวิสิทธิ์ ฐิตวิสิทโธ (วงศ์ใส), พระครูปลัดธันรบ โชติวํโส (วงศ์์ษา) และสันติพงษ์ มููลฟอง. (2566). การศึกษาปัญหาพระภิกษุสงฆ์ และสามเณร ไร้รัฐ ไร้สัญชาติ: การเข้าถึงบริการสาธารสุข จังหวัดเชียงใหม่. วารสารสถาบันวิจัยพิมลธรรม, 10(2), 13-24.

วสุนธรา รตโนภาส และนพวรรณ บุญบำรุง. (2567). ความต้องการในการดูแลสุขภาพผู้ป่วยกลุ่มติดเตียงของอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน: กรณีศึกษาอำเภอเมือง จังหวัดกําแพงเพชร. วารสารมหาวิทยาลัยคริสเตียน, 30(2), 34-50.

ศิวนุช สร้อยทอง, สมเกียรติ วรปัญญาอนันต์ และพันธุ์ทิพย์ สายสุนทร. (2562). การจัดการความยุติธรรมเกี่ยวกับสถานะบุคคลตามกฎหมาย: กรณีศึกษาพระเณรแห่งวัดสวนดอก จังหวัดเชียงใหม่. วารสารมหาวิทยาลัยพายัพ, 29(26), 34-46.

สุวรรณา วุฒิรณฤทธิ์ และวลัยนารี พรมลา. (2564). การดูแลผู้ป่วยติดเตียง: การทบทวนอย่างเป็นระบบ. วารสารพยาบาลทหารบก, 22(3), 367-375.