ปูรณฆฏะ: นวัตกรรมศิลปะจากพรรณพฤกษาสู่การออกแบบลวดลายประดับในงานพุทธศิลป์ร่วมสมัย จากแนวคิดทุนทางวัฒนธรรมชุมชนล้านนา

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ประวัติและรูปแบบลวดลายพรรณพฤกษาของหม้อปูรณฆฏะในวัฒนธรรมล้านนา 2) ออกแบบและสร้างสรรค์ผลงานจิตรกรรมลายคำปูรณฆฏะเพื่อธำรงรักษาศิลปะล้านนา และ 3) ประเมินผลการถ่ายทอดองค์ความรู้และกระบวนการสร้างสรรค์นวัตกรรมศิลปะสู่พุทธศิลป์ล้านนาร่วมสมัย การวิจัยเป็นการวิจัยและพัฒนา โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เชิงปริมาณ และเชิงปฏิบัติการ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 รูปหรือคน ประกอบด้วยนักวิชาการ ปราชญ์ชาวบ้าน ศิลปิน และช่างศิลปกรรมล้านนา ส่วนกลุ่มตัวอย่างเชิงปริมาณ ได้แก่ ผู้เข้าร่วมกิจกรรม จำนวน 50 รูปหรือคน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบบันทึกการสนทนา แบบทดสอบ และแบบประเมินผล วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการเปรียบเทียบผลก่อนและหลังการอบรม

ผลการวิจัยพบว่า 1) ลวดลายปูรณฆฏะเป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์และการบูชาพระรัตนตรัย ปรากฏในงานปูนปั้น ไม้แกะสลัก งานประดับกระจก และงานลายคำ โดยจำแนกได้เป็นหม้อดอกบูชาพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ 2) สามารถสังเคราะห์ลวดลายปูรณฆฏะเป็นลายเส้นได้ไม่น้อยกว่า 30 รายการ และพัฒนาเป็นผลงานพุทธศิลป์ร่วมสมัยที่ใช้ประโยชน์ได้ไม่น้อยกว่า 10 รายการ และ 3) ผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีผลการประเมินเพิ่มขึ้นจากระดับปานกลางก่อนการอบรม (=3.38, S.D.=0.29) เป็นระดับมากที่สุดหลังการอบรม (=4.51, S.D.=0.89). และมีคะแนนหลังการอบรมสูงกว่าก่อนการอบรมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แสดงให้เห็นว่า การใช้ทุนทางวัฒนธรรมเป็นฐานสามารถส่งเสริมการอนุรักษ์ ต่อยอด และถ่ายทอดศิลปะล้านนาได้อย่างเป็นรูปธรรม