แนวทางการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเพื่อการอนุรักษ์ของตำบลสันทราย อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มุ่งศึกษาระดับศักยภาพและปัจจัยที่มีผลต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเพื่อการอนุรักษ์ในตำบลสันทราย อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ รวมถึงการเสนอแนวทางพัฒนาที่ตอบโจทย์ความยั่งยืนของชุมชนในพื้นที่วิจัย โดยใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน เพื่อให้ได้มุมมองที่ครบถ้วนทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยสมาชิกในชุมชนที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ จำนวน 340 คน โดยใช้แบบสอบถามเป็นเครื่องมือเก็บข้อมูลเชิงปริมาณ และวิเคราะห์ด้วยสถิติเบื้องต้น ได้แก่ ความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน พร้อมกันนี้ยังได้ดำเนินการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 8 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน หน่วยงานท้องถิ่น ผู้ประกอบการ และผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่ เพื่อเจาะลึกประเด็นเชิงคุณภาพด้วยวิธีการตีความเชิงพรรณนา

ผลการศึกษาพบว่า 1) ชุมชนมีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวอยู่ในระดับมาก ทั้งด้านทัศนคติ ความรู้ ความพึงพอใจ การมีส่วนร่วม การบริหารจัดการ และทรัพยากรการท่องเที่ยว โดยเฉพาะด้านทรัพยากรและการบริหารจัดการที่มีค่าเฉลี่ยสูงที่สุด แสดงถึงความพร้อมของชุมชนในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศอย่างยั่งยืน 2) การวิเคราะห์โมเดลสมการโครงสร้างยังพบว่า ปัจจัยที่มีอิทธิพลรวมสูงสุดต่อการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศได้แก่ ศักยภาพของสมาชิกในชุมชน รองลงมาคือการบริหารจัดการ การใช้ทรัพยากร และการมีส่วนร่วมของชุมชน 3) เสนอแนวทางการพัฒนาที่เน้นการวางแผนอย่างเป็นระบบบนฐานข้อมูลทรัพยากร การส่งเสริมบทบาทของชุมชนในการบริหารจัดการ การออกแบบกิจกรรมที่หลากหลายและสอดคล้องกับวัฒนธรรมท้องถิ่น การสร้างโครงสร้างพื้นฐานที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การพัฒนาศักยภาพมนุษย์ การบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ การสร้างเครือข่ายความร่วมมือแบบพหุภาคี การสื่อสารที่รับผิดชอบ การจัดสรรผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม และการใช้ทรัพยากรบนหลักการอนุรักษ์ องค์ความรู้จากงานวิจัยนี้สามารถใช้เป็นกรอบแนวทางในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศระดับชุมชนที่ยั่งยืนและสมดุลในมิติเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง