การพัฒนาชุมชนต้นแบบเพื่อสร้างสรรค์สังคมตามหลักพุทธนวัตกรรม ในการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนในชุมชนวัดอินทร์ฐาน เทศบาลเมืองพะเยา จังหวัดพะเยา

สมยศ ปัญญามาก; พระเมธีวชิรคุณ; พระมหาศิวกร ปญฺญาวชิโร; พระมหากิตติพงษ์ กิตติญาโณ; อารยา ปู่เกตุแก้ว

ผู้แต่ง

สมยศ ปัญญามาก มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา
พระเมธีวชิรคุณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา
พระมหาศิวกร ปญฺญาวชิโร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา
พระมหากิตติพงษ์ กิตติญาโณ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา
อารยา ปู่เกตุแก้ว มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา

คำสำคัญ:

บูรณาการพุทธจริยศาสตร์, หมู่บ้านรักษาศีล 5, พฤติกรรมของชาวบ้าน

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1. ศึกษาปัจจัยที่เสริมสร้างการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนในชุมชนวัดอินทร์ฐาน เทศบาลเมืองพะเยา 2. พัฒนาชุมชนต้นแบบ เพื่อสร้างสรรค์สังคมตามหลักพุทธนวัตกรรมในการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนในชุมชนวัดอินทร์ฐาน เทศบาลเมืองพะเยา 3. ประเมินผลการพัฒนาชุมชนต้นแบบ เพื่อสร้างสรรค์สังคมตามหลักพุทธนวัตกรรมในการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนในชุมชนวัดอินทร์ฐาน เทศบาลเมืองพะเยา เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสอบถาม และแบบสัมภาษณ์ ประชากรกลุ่มตัวอย่างจากประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งที่มีอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป จำนวน 764 คน ได้กลุ่มตัวอย่าง 263 คนจากสูตรของ ทาโร่ยามาเน่ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ แบ่งออกเป็น 4 กลุ่ม จำนวน 25 รูปหรือคน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการทดสอบสมมติฐาน

ผลการวิจัยพบว่า 1. ปัจจัยที่เสริมสร้างการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมือง ในระบอบประชาธิปไตยของประชาชนในชุมชนวัดอินทร์ฐาน ได้แก่ เพศหญิง อายุ 46–60 ปี การศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนต้น อาชีพค้าขาย และรายได้ 20,001–30,000 บาทต่อเดือน โดยจิตสำนึกทางการเมืองอยู่ในระดับพึงพอใจมาก ( $\bar{X}$ =3.91) ขณะที่การกล่อมเกลาทางการเมืองผ่านสถาบันต่าง ๆ อยู่ในระดับปานกลาง ( $\bar{X}$ =3.43) และการปลูกฝังจิตสำนึกทางการเมือง 6 ด้านอยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =3.71) เพศไม่มีผลแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญ แต่ปัจจัยด้านอายุ การศึกษา อาชีพ และรายได้มีผลแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ 2. การพัฒนาชุมชนต้นแบบตามหลักพุทธนวัตกรรมมุ่งเน้นการประยุกต์หลักธรรม เช่น สาราณียธรรม 6 อริยสัจ 4 พรหมวิหาร 4 และสัมมาทิฏฐิ เพื่อเสริมสร้างจิตสำนึกประชาธิปไตย คุณธรรมผู้นำ และการจัดการความขัดแย้งอย่างสร้างสรรค์ โดยเผชิญข้อจำกัดด้านความรู้ การแสดงออก และระบบอุปถัมภ์ จึงควรส่งเสริมความร่วมมือทุกภาคส่วนอย่างต่อเนื่อง 3. การประเมินผลชุมชนต้นแบบโดยรวมอยู่ในระดับมาก ( $\bar{X}$ =4.26) ด้านบริบทและปัจจัยนำเข้าอยู่ในระดับมากที่สุด ( $\bar{X}$ =4.46) ด้านกระบวนการ ( $\bar{X}$ =4.29) และผลผลิต ( $\bar{X}$ =3.81) แม้ประชาชนตระหนักถึงคุณค่าหลักธรรม แต่การเปลี่ยนแปลงด้านความรู้ เจตคติ และพฤติกรรมทางการเมือง ยังอยู่ในระดับปานกลาง จำเป็นต้องพัฒนาอย่างต่อเนื่องเพื่อความยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

พระกิตติพงษ์ อาภาธโร (ไล ไธสงค์), สมเดช นามเกตุ และพระครูจิรธรรมธัช. (2564). การประยุกต์ใช้หลักเมตตาธรรมเพื่อลดความรุนแรงในชุมชนบ้านสร้างก่อตำบลสร้างก่อ อำเภอกุดจับ จังหวัดอุดรธานี. ปัญญาปณิธาน, 6(1), 201–214.

พระครูปลัดเกษฏา มหาปัญโญ และสัญญา เคณาภูมิ. (2562). กระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาพฤติกรรมเชิงจริยธรรมด้วยแนวทางยุทธศาสตร์โครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5: กรณีศึกษา หมู่บ้านโนนยาง ตำบลนาดี อำเภอเฝ้าไร่ จังหวัดหนองคาย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 7(5), 1233–1252.

พระครูสมุห์สุขเกษม สุขเขโม. (2568). แนวทางเสริมสร้างความสุขของครอบครัวตามหลักพระพุทธศาสนา. วารสารวิจัยและวิชาการบวรพัฒน์, 3(3), A3288–A3288.

พระมหาไชยา ถาวรสทฺโท, พระครูพิศาลสารบัณฑิต และสมเดช นามเกตุ. (2566). การพัฒนาชุมชนเข้มแข็งเชิงพุทธบูรณาการ. วารสารมณีเชษฐารามวัดจอมมณี, 6 (4), 301–318.

พระมหาประกาศิต สิริเมโธ, พระมหาอกนิษฐ์ สิริปญฺโญ, พระถนัด วฑฺฒโน, พระมหาอานนท์ อานนฺโท และธวัช หอมทวนลม. (2563). เครือข่ายทางสังคม: กลไกการเสริมสร้างหลักประกันคุณภาพชีวิตที่ยั่งยืนสำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาในจังหวัดนครปฐมโดยใช้หลักศีล 5. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(3), 1194–1221.

พระมหาสนิท หาญเชี่ยว, พระมหาปราโมทย์ แก้วนา และวิโรจน์ คุ้มครอง. (2566). การประยุกต์ใช้ศีล 5 โดยมีหลักเบญจธรรมมาสนับสนุนในการดำเนินชีวิตยุคใหม่. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(5), 1151–1162.

พระมหาสมัย สมโย (ไกร ประโคน) และพระครูโสภณปฐมาภรณ์ (ทวี สิรินฺธโร). (2568). โครงการรัตนโมเดล: การพัฒนาชุมชนด้วยวิถีพุทธ. วารสารนวพุทธศาสตร์, 4(1), 41–54.

พระราชรัตนาลงกรณ์. (2566). ยุทธศาสตร์การขับเคลื่อนพฤติกรรมเชิงจริยธรรมโครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5: กรณีศึกษาหมู่บ้านหนองยางคำ ตำบลกองนาง อำเภอท่าบ่อ จังหวัดหนองคาย. วารสารส่งเสริมและพัฒนาวิชาการสมัยใหม่, 1(1), 1–20.

พระอธิการอำพน จารุโภ (ดาราศาสตร์) และพระพรสวรรค์ ฐิตัญาโณ (ใจตรง). (2565). หมู่บ้านศีลห้า: ความร่วมมือที่ต้องประสานยั่งยืน. วารสารวนัมฏองแหรกพุทธศาสตรปริทรรศน์, 9(2), 141–152.

มนัสพล ยังทะเล, พระครูใบฏีกาหัสดี ประกิ่ง, พระครูภัทรจิตตาภรณ์, พระครูอัครศีลวิสุทธิ์ (ไกร จรัส) และเบญญาภา จิตมั่นคงภักดี. (2565). ผลิตภัณฑ์จากเชือก: รูปแบบการบูรณาการพระพุทธศาสนากับศาสตร์สมัยใหม่ในการพัฒนาสัมมาชีพสู่ระดับสากลด้วยภูมิปัญญาท้องถิ่นทางวัฒนธรรมชุมชนในจังหวัดนครราชสีมา. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 7(1), 389-400.

สมชัย ศรีนอก, ชวาล ศิริวัฒน์, นิเวศน์ วงศ์สุวรรณ และศักดิ์ดา งานหมั่น. (2560). แนวทางพัฒนาบทบาทการมีส่วนร่วมในโครงการหมู่บ้านรักษาศีล 5 ของพระนิสิต มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (รายงานวิจัย), พระนครศรีอยุธยา: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

สัญญา สดประเสริฐ, สงคราม จันทร์ทาคีรี และวีรพงศ์ พิชัยเสนาณรงค์. (2563). พัฒนาความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมให้ได้รับความเป็นธรรมในการเข้าถึงทรัพยากรและบริการทางสังคมที่มีคุณภาพ มีความเข้มแข็ง พึ่งพาตนเองได้. (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต)มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, พระนครศรีอยุธยา.

สำเนียง ยอดคีรี. (2560). จริยศาสตร์ จริยธรรม และคุณธรรมตามแนวความคิดของนักปรัชญา. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 22(2), 37–53.

สุทธินันท์ หล่อวิไลกุล. (2564). ศีลธรรม ที่เริ่มหายไปจากความเป็นพลเมืองของไทย. วารสารสันติสุขปริทรรศน์, 2(2), 45–58.

สุพิมล ขอผล, จินตวีร์ พรแป้นแก้ว, ธณัชช์ นรีสรอบล, สมพร สิทธิสงคราม, สายัณห์ ชัยศรีสวัสดิ์, สุมาลี ชัยศรีสวัสดิ์ และประจวบ หน่อศักดิ์. (2557). การใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการป้องกันและแก้ไขปัญหาการดื่มสุราในชุมชนหมู่บ้านหนองเต่าคำใหม่ ตำบลป่าไผ่อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่. วารสารการพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 2(3), 313-324.

อภิญรัตน์ สุนทรพรพันธ์, ศุภศิริ บุญประเวศ, สุขุม เฉลยทรัพย์ และสุภาภรณ์ ตั้งดำเนินสวัสดิ์. (2568). ภาวะผู้นำเชิงจริยธรรมของผู้บริหารกับการพัฒนาที่ยั่งยืน. วารสารการบริหารการศึกษาและนวัตกรรมการศึกษา, 5(1), 1-9.

Tenissara, S. & Ruangsan, N. (2021). Sufficiency mind for anti-corruption. Journal of Buddhist Education and Research (JBER), 7(1), 247–259.