การมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะเชิงพุทธของเทศบาลตำบลหนองแหย่ง อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดการขยะ 2) เปรียบเทียบการมีส่วนร่วมในการจัดการขยะ โดยจำแนกตามปัจจัยส่วนบุคคล และ 3) เสนอแนวทางการส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการจัดการขยะตามแนวคิดการจัดการขยะเชิงพุทธโดยประยุกต์ใช้หลักอปริหานิยธรรม 7 เพื่อยกระดับความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมและจิตสำนึกของชุมชน การวิจัยดำเนินการด้วยระเบียบวิธีแบบผสมผสาน ทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ โดยกลุ่มตัวอย่างในการวิจัยเชิงปริมาณ ได้แก่ ประชาชนในเขตเทศบาลตำบลหนองแหย่ง จำนวน 377 คน เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถาม สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าการถดถอยพหุคูณ ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 9 คน พร้อมวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ระดับการมีส่วนร่วมของประชาชนในภาพรวมอยู่ในระดับมาก โดยมีการมีส่วนร่วมด้านการรับผลประโยชน์ร่วมกันในระดับมากที่สุด สะท้อนถึงความตระหนักรู้ในสิทธิประโยชน์ร่วมของประชาชน ความโปร่งใสในการบริหาร และการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน แม้การมีส่วนร่วมด้านการดำเนินงานจะอยู่ในระดับมากเช่นกัน แต่ยังพบข้อจำกัดด้านแรงจูงใจและความสะดวกในการปฏิบัติจริง 2) การเปรียบเทียบระดับการมีส่วนร่วมตามปัจจัยส่วนบุคคล ได้แก่ เพศ อายุ ระดับการศึกษา อาชีพ และรายได้ พบว่าไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ แสดงให้เห็นถึงการเข้าถึงกิจกรรมของประชาชนอย่างทั่วถึงและการมีจิตสำนึกร่วมในการดูแลสิ่งแวดล้อมของชุมชนโดยรวม 3) แนวทางการพัฒนาเสนอให้มีการส่งเสริมการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่องผ่านการประชุมรับฟังความคิดเห็น การใช้เทคโนโลยีสื่อสารสมัยใหม่ การจัดอบรมให้ความรู้เรื่องการคัดแยกและลดปริมาณขยะ ตลอดจนการสร้างแรงจูงใจผ่านระบบรางวัลหรือผลตอบแทน ควบคู่ไปกับการพัฒนาระบบจัดเก็บและจุดรวบรวมขยะอันตรายให้ครอบคลุมพื้นที่ รวมทั้งส่งเสริมการตลาดรองรับขยะรีไซเคิล ทั้งนี้ควรยึดหลักอปริหานิยธรรม 7 มาเป็นกรอบแนวคิดในการขับเคลื่อน ได้แก่ การประชุมหารืออย่างสม่ำเสมอ ความพร้อมเพรียงสามัคคี การไม่บัญญัติสิ่งใหม่โดยพลการ ความเคารพต่อผู้ใหญ่และผู้มีคุณธรรม การปกป้องสิทธิสตรีและเด็ก และการธำรงไว้ซึ่งพระพุทธศาสนา ซึ่งจะช่วยเสริมสร้างการจัดการขยะที่ยั่งยืนบนฐานของคุณธรรมและความร่วมมือของชุมชน