การพลิกฟื้นอัตลักษณ์วิถีชุมชนให้เกิดมูลค่าไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อเพิ่มรายได้ให้กลุ่มสตรีและผู้สูงอายุ บ้านเนินสะเดา อำเภอชุมแสง จังหวัดนครสวรรค์

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สืบสานและฟื้นฟูวัฒนธรรมท้องถิ่นและอัตลักษณ์ชุมชนชาวมอญบ้านเนินสะเดาให้เกิดความยั่งยืน 2) ศึกษาและพัฒนาแนวทางการสร้างผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อสร้างอาชีพและเพิ่มรายได้ให้กับกลุ่มสตรีและผู้สูงอายุในชุมชน และ 3) เพิ่มมูลค่าพืชผลทางการเกษตรเพื่อนำไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีอัตลักษณ์และสามารถดึงดูดนักท่องเที่ยว การวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยมีประชากรและกลุ่มตัวอย่างรวม 41 คน ประกอบด้วยผู้นำชุมชน หน่วยงานภาครัฐ กลุ่มสตรีและผู้สูงอายุ ผู้ประกอบการ และอาจารย์มหาวิทยาลัย ซึ่งได้จากการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างที่ผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน การเก็บรวบรวมข้อมูลดำเนินการผ่านการสนทนากลุ่มและสัมภาษณ์เชิงลึก ส่วนการวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและการสังเคราะห์แบบองค์รวม นำเสนอผลเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ชุมชนสามารถฟื้นฟูและจัดงานประเพณีตำข้าวเม่า ร่วมกับชุมชนได้สำเร็จ ซึ่งเสริมสร้างความภาคภูมิใจและความสามัคคี 2) สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นต้นแบบจำนวน 5 ผลิตภัณฑ์ ได้แก่ ไดฟูกุไส้ข้าวเม่า คุกกี้ข้าวเม่า ชาใบข้าวหอม ไซรับกล้วย และกระยาสารทไซรับกล้วย 3) ได้ออกแบบตราสัญลักษณ์และบรรจุภัณฑ์ที่สะท้อนตัวตนชุมชนและเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นชี้ให้เห็นว่า กระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน การถ่ายทอดภูมิปัญญา และการยกระดับคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ เป็นกุญแจสำคัญในการสร้างผลิตภัณฑ์ชุมชนที่มีอัตลักษณ์และสร้างรายได้อย่างยั่งยืน ทั้งนี้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายคือการจัดตั้งวิสาหกิจชุมชนและการพัฒนามาตรฐานผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มช่องทางการตลาดและสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภค