แนวคิดในการศึกษาขีดความสามารถในการรองรับของแหล่งท่องเที่ยวในประเทศไทย

เทพ ปรมินทร์ พงษ์พานิช

ผู้แต่ง

เทพ ปรมินทร์ พงษ์พานิช คณะพัฒนาการท่องเที่ยว มหาวิทยาลัยแม่โจ้, เชียงใหม่, ประเทศไทย

คำสำคัญ:

ขีดความสามารถ, แหล่งท่องเที่ยว, แหล่งนันทนาการ, แหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน

บทคัดย่อ

การศึกษาขีดความสามารถในการรองรับของแหล่งท่องเที่ยวหรือแหล่งนันทนาการในประเทศไทย ได้มีการศึกษามาเป็นระยะเวลากว่า 20 ปี โดยส่วนใหญ่เป็นงานที่ศึกษาโดยกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โดยศึกษาขีดความสามารถในการรองรับของพื้นที่อนุรักษ์ได้แก่อุทยานแห่งชาติทั้งทางบกและทางทะเล ในการศึกษาได้แบ่งขีดความสามารถในการรองรับออกเป็น 5 ด้านได้แก่ ด้านกายภาพ ด้านสิ่งแวดล้อมหรือนิเวศวิทยา ด้านจิตวิทยา ด้านสิ่งอํานวยความสะดวก ตลอดจนด้านสังคมวัฒนธรรม ซึ่งแนวคิดในการศึกษาขีดความสามารถในการรองรับนั้นได้มีแนวคิดในการศึกษาผลกระทบ ระดับผลกระทบที่เกิดขึ้นในพื้นที่ และกําหนดเกณฑ์ของขีดความสามารถในการรองรับด้วยผลกระทบที่เกิดจากกิจกรรมนันทนาการในพื้นที่ ร่วมกับการกําหนดมาตรฐานตัวชี้วัดของพื้นที่ซึ่งจําแนกขีดความสามารถในการรองรับตามช่วงชั้นโอกาสด้านนันทนาการที่แหล่งท่องเที่ยวนั้นตั้งอยู่ การศึกษาความสามารถของพื้นที่ในการรองรับนักท่องเที่ยว ตลอดจนการวัดระดับความพึงพอใจ ความแออัดของนักท่องเที่ยวและประชากรในพื้นที่นั้นๆ เพื่อมาคํานวณหาขีดความสามารถที่พื้นที่สามารถรองรับได้ นอกจากนั้นยังมีการศึกษาขีดความสามารถในการรองรับของแหล่งท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยให้ความสําคัญกับขีดความสามารถในการรองรับใน 5 มิติ คือ 1) ขีดความสามารถในการรองรับได้ด้านนิเวศวิทยา 2) ขีดความสามารถในการรองรับด้านกายภาพ 3) ขีดความสามารถการรองรับด้านสังคม วัฒนธรรม 4) ขีดความสามารถในการรองรับได้ด้านเศรษฐกิจ และ 5) ขีดความสามารถในการรองรับด้านจิตวิทยาและสุขภาพ

เอกสารอ้างอิง

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2558). รายงานฉบับสมบูรณ์การศึกษาขีดความสามารถในการรองรับการใช้ประโยชน์ด้านนันทนาการในพื้นที่อุทยานแห่งชาติอ่าวพังงา จังหวัดพังงา. กรุงเทพฯ: กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช.

กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. (2561). อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์. สืบค้นเมื่อ 16 กันยายน 2561, จาก http://park.dnp.go.th/visitor/nationparkshow.php?PTA_CODE=1006

จิตรกร รามันพงษ์ นภวรรณ ฐานะกาญจน์ พงษ์เขียว และดรรชนี เอมพันธุ์. (2559). การกําหนดขีดความสามารถในการรองรับด้านนันทนาการในพื้นที่ลานกางเต็นท์ลานสน อุทยานแห่งชาติภูสอยดาว. วารสารวนศาสตร,์ 35(2), 78-88.

ดรรชนี เอมพันธุ์ สุทัศน์ วรรณะเลิศ และเรณุกา รัชโน. (2547). คู่มือการจําแนกเขตท่องเที่ยวเชิงนิเวศโดยหลักการช่วงชั้นโอกาสด้านนันทนาการ (Recreation Opportunity Spectrum, ROS). กรุงเทพฯ: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.

Journal of Culture and Creative Economy : Vol. 3 No. 2 (August–December 2024) ISSN XXXX:XXXX 21

เทิดชาย ช่วยบํารุง. (2551). การท่องเที่ยวไทยนานาชาติปี พ.ศ.2551. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาการท่องเที่ยวไทย.

นภวรรณ ฐานะกาญจน์, สุรเชษฎ์ เชษฐมาส, ดรรชนี เอมพันธุ์, ณัฎฐ พิชกรรม, เล็ก เติมตระกูล, สมเกียรติ สิงหวรวุฒิ และสิริพงษ์ ราชคีรี. (2541). คู่มือพัฒนาและออกแบบสิ่งอํานวยความสะดวกในแหล่งท่องเที่ยวแบบการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ.์ กรุงเทพฯ: ศูนย์วิจัยป่าไม้ คณะวนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

ฝ่ายวิจัยทรัพยากรในอุทยาน ส่วนศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติ สํานักอุทยานแห่งชาติ. (2552). การดําเนินงานโครงการศึกษาและติดตามขีดความสามารถในการรองรับด้านนันทนาการ ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติปีงบประมาณ 2547-2552. กรุงเทพฯ: สํานักอุทยานแห่งชาติ.

สุภาวิณี ทรงพรวาณิชย์ และคณะ. (2557). คู่มือการประเมินขีดความสามารถในการรองรับการท่องเที่ยวโดยชุมชน. กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.

Deery, M., Jago, L., & Fredline, L. (2012). Rethinking social impacts of tourism research: A new research agenda. Tour Manage, 33, 64-73.

Josef Zenlenka and Jaraslav Kaceti. (2014). The Concept of Carrying Capacity In Tourism. Economic Interferences, 36, 641-645.

Khazai, B., Mahdavian, F., & Platt, S. (2017). Tourism recovery scorecard–benchmarking and monitoring progress on disaster recovery in tourism destinations. International Journal of Disaster Risk Reduction, 27., 75-84.

Pásková, M. (2003). Změny geografického prostředí vyvolané rozvojem cestovního ruchu ve světle kriticko – realistické metodologie (Changes of Geographical Space Caused by Tourism

Development in the Light of Critical Realist Methodology). Thesis for Doctor of Philosophy degree of Faculty of Natural Sciences, Comenius University, Bratislava.

Pásková, M. (2008). Udržitelnost rozvoje cestovního ruchu (Tourism Development Sustainability). Hradec Králové: Gaudeamus.

Pásková, M. (2012). Environmentalistika cestovního ruchu (Tourism Environmentalism). Czech Journal of Tourism, 1., 2, 77-113.

Robert E Meaning. (2007). Parks and Carrying Capacity. Washington, D.C: Island Press.

Roger N. Clark and George H. Stankey (1979). The Recreation Opportunity Spectrum: A Framework for Planning, Management, and Research. Washington, D.C: U.S. Department of Agriculture Forest Service.

Saarinen, J. (2006). Traditions of Sustainability in Tourism Studies. Annals of Tourism Research, 33., 4, 1121-1140.

Salerno, F., Viviano, G., Manfredi, E.C., Caroli, P., Thakuri, S. and Gianni Tartari, G. (2013). Multiple Carrying Capacities from a management-oriented perspective to operationalize sustainable tourism in protected areas. Journal of Environmental Management, 128, 116-125.

Stankey, George H., Cole, David N., Lucas, Robert C., Petersen, Margaret E., and Frissell, Sidney S. (1985). The limits of acceptable change (LAC) system for wilderness planning. Washington, D.C: U.S. Department of Agriculture, Forest Service.

วารสารวัฒนธรรมและเศรษฐกิจสร้างสรรค์ : ปีที่ 3 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม-ธันวาคม 2567) ISSN XXXX:XXXX

Wagar, J.A. (1964). The Carrying Capacity of Wild Land For Recreation. Forest Service Mono Graph 7. Washington: Society of American Foresters.

Chuaibamroong, T. (2008). Annual of international Thai tourism 2008. Bangkok: Thailand Tourism Development Research Institute. (In Thai)

Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. (2015). Recreation Carrying Capacity in Ao Phang Nga National Park, Phang Nga province (Final Report). Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. (In Thai)

Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. (2018). Inthanon National Park. Retrieve September 16, 2018, from http://park.dnp.go.th/visitor/nationparkshow.php?PTA_CODE=1006. (In Thai)

Em, D., Wannalœt, S., & Ratno, R. (2004). Recreation Opportunity Spectrum, ROS. Bangkok: Tourism Authority of Thailand. (In Thai)

National Park Research Institute, National Park. (2009). Study of Recreation Carrying Capacity in National Park Area during 2004-2009. Bangkok: National Park, Wildlife and Plant Conservation Department. (In Thai)

Ramanphong, J., Phongkhiao, N., & Em, D. (2016). Determination of Recreation Carrying Capacity of Lan Son Camping Area, Phu Soi Dao National Park. Thai Journal of Forestry, 35(2), 78-88. (In Thai)

Songphonwanit, S. læ khana. (2014). Determination of Carrying Capacity of Community-based Tourism. Bangkok: The Thailand Research Fund. (In Thai)

Thanakan, N., Chasetmat, S., Em, D., Phitkam, N., Tœmtrakun L., Singhawo̜rawut, S., & Ratkhiri, S. (1998). Development and Planning for Facilities in Eco-Tourism Attraction. Bangkok: Forestry Research Center, Kasetsart University. (In Thai)