การศึกษาองค์ความรู้ทางการแพทย์ไทยเกี่ยวกับการเตรียมยาสมุนไพรในรูปแบบของยาต้มดื่ม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิธีการเตรียมตำรับยาสมุนไพรในรูปแบบยาต้มดื่ม เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการวิจัยด้วยวิธีการสัมภาษณ์ แบบกึ่งโครงสร้าง โดยศึกษาข้อมูลจากแพทย์แผนไทยประยุกต์ และแพทย์แผนไทยผู้ที่มีประสบการณ์การดูแลผู้ป่วยในส่วนงานของสถานการแพทย์แผนไทยประยุกต์ศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดล 12 คน ผลการวิจัย พบว่า มีการระบุถึงรายชื่อวิธีการปรุงยาต้มดื่ม 2 วิธีคือ การต้มเดือด และต้มเคี่ยว ซึ่งการอธิบายขั้นตอนการต้มแต่ละวิธีพบว่ารายละเอียดการต้มยาของแต่ละท่านมีความแตกต่างกัน แม้ว่าจะเป็นวิธีที่ระบุด้วยชื่อเดียวกัน โดยสามารถจำแนกเป็น 4 ประเด็นหลัก ได้แก่ ปริมาณน้ำที่ใช้ในการต้มยาครั้งแรก ระยะเวลาในที่ใช้ในการต้มยา ความแรงของไฟที่ใช้ในการต้มยา และวิธีการอุ่นยาสำหรับการรับประทานในมื้อต่อไป นอกจากนี้ผู้ให้ข้อมูลมีแนวทางการเลือกใช้วิธีการต้มโดยพิจารณาจากส่วนที่ใช้ของสมุนไพรส่วนใหญ่ที่ในตำรับยานั้น ๆ กรณีที่ส่วนที่ใช้ของสมุนไพรในตำรับยาประกอบด้วย แก่น ราก เหง้า และผล นิยมเตรียมด้วยการต้มเคี่ยว และหากตำรับประกอบด้วย เกสร ใบ ดอก รวมถึงสมุนไพรที่ต้องการคงกลิ่นของน้ำมันหอมระเหย นิยมเตรียมด้วยการต้มเดือด สรุปขั้นตอนและรายละเอียดของวิธีการต้มยาทั้ง 2 วิธีที่ได้จากการศึกษานี้ สามารถใช้เป็นแนวทางสำหรับการสร้างแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนในการให้คำแนะนำผู้ป่วยในการต้มยา รวมถึงสามารถใช้ข้อมูลงานวิจัยนี้เพื่อกำหนดเป็นการเลือกวิธีการและขั้นตอนการเตรียมยาที่เป็นมาตรฐานเดียวกันสำหรับการศึกษาวิจัยที่จะศึกษายาที่ใช้รูปแบบการต้มดื่มในอนาคตต่อไป