ความงามกับความดีในศิลปะการแสดงโขนเงาพรหมจักร: การวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบระหว่างสุนทรียศาสตร์ของคานท์ และหลักบารมีในพุทธปรัชญา

วิรสันต์ วิรุฬห์สกุลภิบาล — 2026-04-03

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์แนวคิดเรื่อง “ความงามแบบไร้ผลประโยชน์” ในสุนทรียศาสตร์ของอิมมานูเอล คานท์ และเปรียบเทียบกับหลักบารมีในพุทธปรัชญาเถรวาทซึ่งอธิบายความดีเชิงคุณธรรม และ 2) ศึกษาว่าศิลปะการแสดงโขนเงาเรื่องพรหมจักรสามารถสะท้อนหรือเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างความงามและความดีได้อย่างไร งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์เอกสารทางปรัชญา ควบคู่กับการวิเคราะห์กรณีศึกษาศิลปะการแสดงโขนเงาพรหมจักรในฐานะพื้นที่ทางสุนทรียะร่วมสมัย

ผลการศึกษาพบว่า แม้แนวคิดสุนทรียศาสตร์ของคานท์จะเน้นความงามในฐานะประสบการณ์ที่ไม่ขึ้นกับผลประโยชน์หรือจุดมุ่งหมายทางศีลธรรมโดยตรง แต่ในบริบทของศิลปะการแสดงที่มีรากฐานจากวรรณกรรมชาดกพุทธ ความงามสามารถทำหน้าที่เป็นเงื่อนไขเชิงสุนทรียะที่เปิดพื้นที่ให้ผู้ชมตระหนักและใคร่ครวญถึงคุณค่าทางศีลธรรมได้อย่างเสรี กล่าวอีกนัยหนึ่ง ศิลปะการแสดงโขนเงาพรหมจักรสะท้อนความเป็นไปได้ของการประสานกันระหว่าง “ความงาม” และ “ความดี” โดยไม่ทำให้ศิลปะกลายเป็นเพียงเครื่องมือทางศีลธรรม หากแต่ทำให้ความงามทำหน้าที่เป็นสื่อกลางแห่งการใคร่ครวญทางจริยธรรม งานวิจัยนี้จึงช่วยขยายบทสนทนาทางปรัชญาระหว่างสุนทรียศาสตร์ตะวันตกและพุทธปรัชญาในบริบทศิลปะการแสดงไทยร่วมสมัย

การวิเคราะห์ทางปรัชญาของหลักวิกาลโภชนา ในพระพุทธศาสนาเถรวาท

สิตาพร มีรักษ์ — 2026-04-03

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาหลักวิกาลโภชนาในพระพุทธศาสนาเถรวาทจากคัมภีร์พระไตรปิฎกและอรรถกถา 2) วิเคราะห์ความหมายและคุณค่าของหลักวิกาลโภชนาในมิติของการดำรงชีวิตและสุขภาวะของพระสงฆ์ และ 3) สังเคราะห์หลักวิกาลโภชนาในฐานะข้อเสนอเชิงปรัชญาว่าด้วยการควบคุมตนเองและการจัดระเบียบความปรารถนา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและตีความในกรอบแนวคิดทางพุทธปรัชญาและจริยศาสตร์

ผลการวิจัยพบว่า หลักวิกาลโภชนา มิได้เป็นเพียงข้อกำหนดทางพระวินัยเกี่ยวกับเวลาในการบริโภคเท่านั้น หากแต่เป็นกระบวนการฝึกตนที่มุ่งควบคุมตัณหาและความยึดติดในกาย โดยการจำกัดช่วงเวลาแห่งการบริโภคได้ทำหน้าที่เป็นกลไกของการสร้างวินัยภายใน อันนำไปสู่การลดทอนอำนาจของความอยากและการพัฒนาคุณภาพชีวิตในมิติของกายและจิต ทั้งยังสามารถตีความได้ว่าเป็นรูปแบบหนึ่งของจริยศาสตร์เชิงคุณธรรมที่เน้นความพอดีและความยับยั้งชั่งใจ

วารสารปรัชญาอาศรม

การวิเคราะห์ทางปรัชญาของหลักวิกาลโภชนา ในพระพุทธศาสนาเถรวาท