พุทธจริยศาสตร์กับการวิพากษ์สสารนิยม จิตนิยม และธรรมชาตินิยมในทัศนะเรื่องชีวิต - ปัญญาวัฒน์, วิรุฬหก; รัชนีกร, จันทรทัศน์ (วารสารปรัชญาอาศรม, 2025)
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิพากษ์แนวคิดเรื่องชีวิตตามทัศนะของนักปรัชญาตะวันตก ได้แก่ สสารนิยม จิตนิยม และธรรมชาตินิยม และ 2) เสนอแนวทางการดำเนินชีวิตที่ประเสริฐตามหลักพุทธจริยศาสตร์ ซึ่งเน้นการพัฒนากาย จิต และปัญญาอย่างสมดุล แนวคิดเกี่ยวกับ “ชีวิต” เป็นหัวข้อสำคัญในปรัชญาทุกยุคทุกสมัย นักปรัชญาตะวันตกจำนวนมากพยายามอธิบายธรรมชาติของชีวิตในเชิงสสาร จิต หรือกลไกทางธรรมชาติ ขณะที่พุทธปรัชญาเสนอกรอบคิดที่ไม่ยึดติดกับตัวตน และมองชีวิตในฐานะกระบวนการอันสัมพันธ์กันขององค์ประกอบที่เรียกว่า “ขันธ์ 5” ซึ่งเป็นฐานคิดสำคัญของพุทธจริยศาสตร์ การศึกษานี้มุ่งวิเคราะห์ข้อจำกัดของแต่ละแนวคิด.พร้อมทั้งเสนอว่าสาระสำคัญของพุทธจริยศาสตร์ มิได้จำกัดอยู่เพียงการอธิบายชีวิตเท่านั้น หากแต่ยังชี้แนวทางในการดำเนินชีวิตที่ประเสริฐ โดยการพัฒนาภาวนา 4 ประการ คือ กายภาวนา ศีลภาวนา จิตภาวนา และปัญญาภาวนา เพื่อนำไปสู่ความหลุดพ้นจากอวิชชาและความทุกข์